Định vị chuyên gia: chọn một mũi nhọn thay vì cố giỏi tất cả

Năm 2011, tôi mở công ty du lịch đầu tiên với một suy nghĩ ngây thơ: cái gì cũng nhận thì mới nhiều khách. Tour trong nước, tour nước ngoài, làm visa, bán vé máy bay, ai hỏi gì tôi cũng gật. Mười lăm năm sau, nhìn lại chặng đường VINATAT lớn thành 19 thương hiệu, tôi mới hiểu ra một điều đau mà thật: doanh nghiệp của tôi không lớn lên vì tôi giỏi tất cả. Nó chỉ thật sự bứt lên từ ngày tôi dám định vị chuyên gia của mình vào đúng một mũi nhọn — trở thành “cỗ máy sản sinh ra các công ty du lịch chuyên nghiệp” — rồi buông hết những thứ còn lại, dù tiếc đến mấy.

Nếu bạn đang đọc bài này, tôi đoán bạn cũng đang mắc kẹt ở chỗ tôi từng đứng. Bạn giỏi nghề — thật sự giỏi, không phải nói cho oai. Nhưng lên mạng, bạn gần như vô hình. Bạn có kiến thức của mười năm hành nghề nhưng không biết gói nó thành một câu để người lạ nhìn vào là hiểu bạn bán gì, giỏi gì, khác ai. Bạn sợ nhất một điều: nói chung chung, bán cho tất cả mọi người, rồi cuối cùng không bán được cho ai.

Vì sao càng ôm nhiều nghề, bạn càng vô hình trên mạng

Tôi từng đứng lớp Internet Mastery Camp khóa 1, hai ngày liền, dạy trực tiếp cách xây hồ sơ khách hàng và câu hỏi thay đổi cuộc đời. Điều tôi thấy lặp đi lặp lại ở học viên — dù là chủ SME đi lên từ nghề, solopreneur một mình cân cả team bằng AI, hay giám đốc marketing đang loay hoay tìm hướng — đều giống nhau ở một điểm: ai cũng sợ AI viết ra thứ nội dung vô hồn, ai cũng hết ý tưởng viết gì mỗi ngày, và sâu hơn cả, ai cũng chưa dám định vị chuyên gia của chính mình vào một chỗ đứng rõ ràng.

Đây không phải lỗi của bạn. Đây là bản năng sinh tồn của người làm kinh doanh: sợ bỏ sót khách, nên ôm hết mọi ngách, nói tất cả mọi thứ mình biết. Nhưng thị trường không nhớ người nói nhiều nhất. Thị trường nhớ người nói đúng một điều, sâu nhất, rõ nhất. Tôi học được điều này khi công ty còn non — có giai đoạn tôi vừa làm tour, vừa nhận dạy tiếng Anh, vừa tư vấn khởi nghiệp lung tung, và khách hàng thì… không biết gọi tôi là ai. Mãi đến khi tôi chọn hẳn một tuyến để trở thành chuyên gia thật sự — Singapore và Malaysia, có tháng tôi ở bên đó tới 29 trên 30 ngày, tự tay dẫn đoàn, tự tay va vấp — Vietkingtravel mới bắt đầu được người ta nhắc tên khi nói về hai điểm đến này.

Định vị chuyên gia là chọn một mũi nhọn, không phải là làm ít việc hơn

Nhiều người hiểu nhầm định vị chuyên gia nghĩa là thu hẹp mình lại, làm ít đi. Không phải. Nó là dồn toàn bộ chiều sâu bạn có vào đúng một điểm, để điểm đó xuyên thủng được sự chú ý của người lạ. Giống mũi khoan — cùng một lực tay, đầu khoan càng nhọn thì càng xuyên sâu; đầu càng tù, càng bằng, thì càng chỉ lướt trên bề mặt.

Đây cũng là lý do tôi tin nội dung do con người định vị đúng sẽ không thể bị AI sao chép, dù AI viết câu chữ hay đến đâu. AI có thể viết cho bạn một nghìn bài về “bí quyết marketing”, nhưng AI không có 15 năm điều hành doanh nghiệp thật, không có những đêm sai hóa đơn phải sửa đến sáng, không có cú vấp mất cả nhóm khách hơn mười người vì tin sai người. Cái AI không sao chép được không phải là câu chữ. Là trải nghiệm đã trả giá thật đứng sau câu chữ đó.

Bốn bước tôi dùng để tự định vị chuyên gia cho mình

• Liệt kê hết những gì bạn giỏi — đừng lọc, đừng ngại “nhỏ”. Viết ra hết trên giấy.
• Hỏi ngược: thị trường đang trả tiền cho điều gì trong danh sách đó nhiều nhất? — không phải điều bạn thích nói nhất, mà điều người ta thật sự cần và chịu trả tiền.
• Chốt đúng một câu định vị — của tôi là “cỗ máy sản sinh ra các công ty du lịch chuyên nghiệp”. Một câu, không phải một đoạn.
• Bám câu đó xuyên suốt 90 ngày content — mọi bài viết, mọi video, mọi buổi livestream đều phải quay quanh đúng một trục ấy, dù bạn có ngàn ý tưởng muốn nói thêm.

Tôi hay nhắc học viên IMC câu này của Jim Rohn: doanh nghiệp không bao giờ lớn hơn cái đầu của người chủ. Tôi xin thêm một vế: và thương hiệu cá nhân cũng không bao giờ lớn hơn sự rõ ràng trong cách bạn định vị chuyên gia của chính mình.

Người giỏi nhất trong một căn phòng chưa chắc được nhớ tên. Người nói rõ nhất mình giỏi cái gì — mới là người được nhớ.

Bằng chứng thật, không phải khẩu hiệu suông

Tôi không muốn bạn tin tôi vì tôi nói hay. Câu chuyện Vietkingtravel là công ty du lịch duy nhất tại Việt Nam được Đại sứ quán Triều Tiên trao chứng nhận năm 2019 — đó là kết quả của việc dám đi tới nơi khó vào bậc nhất thế giới và làm nghiêm túc, không phải một danh xưng tự phong. Báo Dân Trí năm đó cũng đăng loạt bài tôi viết dưới bút danh Mai Hoàng về hành trình đó. VINATAT còn được các báo như VietNamNet, Tiền Phong, CafeF, 24h, Báo Phú Thọ đưa tin, từng lọt Top 10 đơn vị lữ hành uy tín và nhận danh hiệu “Thương hiệu tin dùng 2018”. Tôi cũng đang dẫn dắt cộng đồng Master NLP Việt Nam. Tất cả những điều này không tự nhiên mà có — chúng đến sau khi tôi ngừng cố làm hài lòng tất cả mọi người, và tập trung làm thật tốt một việc, đủ lâu, đủ sâu.

Kết quả tôi thấy được, không phải điều tôi bịa ra

Khóa Internet Mastery Camp khóa 1 tôi trực tiếp đứng lớp, phản hồi học viên gần như toàn điểm 8 đến 10, đánh giá trung bình 4.8 trên 5. Giám đốc công ty Xinchip từng nói với tôi rằng khóa học này đáng giá vài chục triệu dù được học miễn phí — đó là trải nghiệm cá nhân của bạn ấy, tôi trân trọng và không có ý nói ai học cũng đạt kết quả giống nhau. Tôi cũng đã trực tiếp đào tạo khoảng 500 học viên qua các chương trình khác nhau của VINATAT. Đây không phải con số để khoe, mà là lý do tôi tin định vị chuyên gia không phải một lý thuyết suông — tôi đã tự đi qua nó, và đã thấy nó chuyển hóa được người khác.

Nếu bạn đang ôm quá nhiều nghề mà vẫn không ai nhớ tên bạn

Bạn không cần bỏ hết những gì mình biết. Bạn chỉ cần dừng lại, chọn ra đúng một mũi nhọn, và dồn hết chiều sâu 5 năm, 10 năm hành nghề của bạn vào đó. Đó là việc tôi làm ở Internet Mastery Camp cùng học viên — không dạy công thức chung chung, mà ngồi cùng bạn mổ xẻ hồ sơ khách hàng, tìm ra đúng một câu định vị chuyên gia của riêng bạn, rồi dựng cách dùng AI và Internet để câu đó lan ra đúng người cần nghe. Nếu bạn giỏi nghề nhưng đang thấy mình mờ nhạt trên mạng, tôi mời bạn tìm hiểu về IMC — không hứa hẹn con số, chỉ mời bạn đến để tự nhìn thấy hệ thống, và tự mình làm chủ cuộc chơi của chính mình.